< Terug naar Verdieping

 

DE GOUDPRIJS: WAT U ERVAN ZOU MOETEN WETEN


Om de goudprijs en de bewegingen van de goudprijs te kunnen verklaren volgt hierbij een uiteenzetting van historische feiten en gebeurtenissen. Deze zijn in het verleden zeker van belang geweest bij de totstandkoming van de verschillende koersbewegingen die de goudprijs heeft gemaakt.

 

Goud als ultiem ruilmiddel

Goud en zilver werden vanwege de zeldzaamheid en duurzaamheid eeuwenlang gebruikt als betaalmiddel. Eerdere muntsystemen, die op graan gebaseerd waren, gebruikten goud en zilver om de opgeslagen waarde te bepalen. Lange tijd waren zilver- en goudgeld naast elkaar in omloop. Zilvergeld werd meer gebruikt bij transacties van burgers en goudgeld bij grotere transacties. Het ontstaan van papiergeld had als functie het gevaar van goud- en zilvertransporten in te perken. Om de waarde van papiergeld te kunnen garanderen werd een opzet gemaakt voor een gouden standaard. In eerste instantie door de goudwaarden op de diverse munten of waardepapier te drukken.

 

Introductie van de gouden standaard

Goudprijs: de gouden standaardNa een aantal crises ook in het bancaire wezen (en Amerikaanse Burgeroorlog) werd een totstandkoming van een internationale gouden standaard een feit aan het einde van de 19e eeuw. Tussen 1870 en 1900 werd bij de meeste mogendheden een gouden standaard ingevoerd. Nederland in 1875 en de VS in 1873. Door een standaardrekeneenheid te creëren die vrij stabiel in hoeveelheid en meetbaar in zuiverheid was, leidde de gouden standaard een periode van sterk groeiende handel tussen geïndustrialiseerde landen in.

In de jaren ’90 van de 19e eeuw kwam er in de VS een reactie tegen de gouden standaard. Er ontstond een schaarste aan goud en hierdoor ontwikkelde zich een handel in geld wat niet gedekt was door goud. In dit tijdperk werd aangetoond dat een centraal bankwezen belangrijk zou zijn, waarbij de VS achterbleven.

De Eerste Wereldoorlog zorgde voor een geleidelijke afschaffing van een gouden standaard. Door de groeiende oorlogsmachine ontstond er inflatie en was er meer geld nodig. Er werd meer geld gedrukt dan in goud kon worden afbetaald. Met een veel hogere goudprijs en inflatie werd aan het einde van de Eerste Wereldoorlog opnieuw een gouden standaard geadopteerd. Maar wel naar een standaard met een vooroorlogse goudprijs. De goudprijs werd kunstmatig laag gehouden en belemmerde de economieën.

 

De Conferentie van London

Er werd in de jaren dertig weer afgestapt van de gouden standaard, sommige naties (waaronder de VS) verboden grote goudvoorraden als privé-eigendom. De burgers werden geacht alleen wettelijke betaalmiddelen in de vorm van centrale bankbiljetten te gebruiken. Begin jaren dertig van de vorige eeuw kwam er door middel van “de Conferentie van London” een einde aan de internationale gouden standaard. Alhoewel er wel degelijk plannen waren voor een vasthouden aan de standaard bleek het struikelblok de waarde die de gouden standaard aan zou moeten nemen.

Nazi-Duitsland gebruikte voor zijn plunderingen het goud van grote minderheidsgroepen (zoals Joden en zigeuners) om hun oorlogsmachine draaiende te houden. Onder de internationale banken die gouden stortingen uit deze hebben verhandeld, waren enkele Zwitserse banken. Het goud werd teruggestort bij de Reichsbank die het als basis voor de uit te geven biljetten gebruikte. In deze periode raakte Groot-Brittannië een groot deel van haar goudvoorraad kwijt door het aankopen van oorlogsmateriaal bij de VS en andere landen. Dit was voor Winston Churchill het signaal dat een terugkeer naar een gouden standaard naar het model van voor de oorlogen niet te realiseren viel. Dus werd er een stabiliteitspact gesloten als gouden standaard, naar het model Bretton Woods. 

 

Bretton Woods

Goudprijs: Bretton WoodsMet het systeem Bretton Woods ontstond een stelsel van vaste wisselkoersen. Met daarbij alleen de dollar die tegen een vaste hoeveelheid goud ($ 35 per ounce) ingewisseld kon worden bij de Amerikaanse Centrale Bank. Voor alle andere valuta werd wel een vaste wisselkoers met de dollar bepaald (echter niet direct inwisselbaar voor goud). Hierdoor werd de dollar de belangrijkste munt ter wereld. Dit systeem heeft twintig jaar goed gewerkt en een grote bijdrage geleverd aan de snelle wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog.

Het probleem was alleen dat de Amerikaanse overheid dollars kon blijven bijdrukken. Door de Vietnamoorlog moesten er vele dollars bijgedrukt worden waardoor het Bretton Woods pact uiteindelijk weer ten einde kwam. Vele landen, waaronder Duitsland (en ook Nederland), begonnen de vaste koers ten opzichte van de dollar ongedaan te maken. De dollarvoorraden van die landen werden omgezet in goud. De eens zo grote goudvoorraad in de Verenigende Staten kromp. Met als klapstuk het Verenigd Koninkrijk die in 1971 drie miljard dollar in goud omzette. Dit kon het systeem niet meer aan en dus was de VS (President Nixon) genoodzaakt de goudstandaard los te laten. Er werd overgegaan op een stelsel van zwevende wisselkoersen.

 

Recente bewegingen van de goudprijs

Deze uiteenzetting zal duidelijk maken dat de goudprijs zeer verschillende ontwikkelingen meegemaakt heeft. Tijdens de jaren 90 van de vorige eeuw verkocht Rusland grote delen van de goudreserves van de vroegere Sovjet-Unie. De Zwitserse Frank stapte af van zijn volledig in goud omwisselbare dekking. Wel werd er door vele naties grotere goudreserves aangehouden om hun munt te verdedigen en als indekking tegen de Amerikaanse dollar. Laatstgenoemde vertegenwoordigt het leeuwendeel van de liquide muntreserves. De zwakte van de dollar wordt veelal gecompenseerd door stijgende goudprijzen. Goud blijft dus een belangrijk middel als financiële activa bij bijna alle centrale banken (zo ook vreemde valuta’s en staatsobligaties).Goudprijs: recente bewegingen

In 1999 ondertekenden de Europese centrale bankiers ter bescherming van de goudprijs het  “Washington Agreement” hetgeen betekende geen goudleningen met speculatieve doeleinden en niet de markt binnenstappen als verkopende partij. Deze overeenkomsten werden telkens voor een periode van 5 jaar afgesloten. Het huidige vervalt in 2014 en staat verkopen toe tot een maximum van 400 ton per jaar. We hebben de laatste jaren eerder kopende dan verkopende acties van Centrale banken kunnen opmerken. 

Hierbij nog een grafiek van World Gold Council, Thomson Reuters en The Economist waarbij de specifieke momenten genoemd worden bij de verschillende koersbewegingen van de goudprijs.

Goudprijs grafiek